Działalność popularyzatorska

Instytut Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego Polskiej Akademii Nauk aktywnie uczestniczy w regularnie odbywających się imprezach popularyzatorskich, zakrojonych na szeroką skalę. Niektóre z tych wydarzeń odbywają się są co roku i organizowane są wspólnie z innymi instytucjami naukowymi.

Wśród najważniejszych z nich są m.in.:

Małopolska Noc Naukowców

Organizacja Małopolskiej Nocy Naukowców jest największym przedsięwzięciem Instytutu promującym naukę. IFJ PAN każdego roku przygotowuje szereg ciekawych atrakcji dla uczestników w szczególności:

  • prezentację dokonań i osiągnięć naukowców z IFJ PAN w namiotach usytuowanych na terenach zielonych Instytutu, w tym doświadczenia z udziałem publiczności
  • Namiot Konstruktora, w którym każdy ma możliwość zbudowania prostych modeli urządzeń takich jak: spektroskop, poduszkowiec, peryskop, kalejdoskop
  • zwiedzanie najciekawszych laboratoriów na szlaku „W labiryncie nauki”
  • cykliczne wyświetlanie filmów popularnonaukowych w ramach „Kina naukowego”
  • pokazy eksperymentów „Triki Fizyki”, w których przyroda odsłania swoje magiczne oblicze
  • pokazy doświadczeń fizycznych dozwolonych od lat osiemnastu, czyli „Fizyka dla dorosłych”
  • interaktywny wykład „Gdzie jest granica poważnej fizyki?” połączony z pokazem prostych doświadczeń, mogących stać się początkiem amatorskich projektów badawczych
  • gra zadaniowa Naukowe podchody, przeznaczona dla najmłodszych uczestników, nawiązująca do praw i zjawisk fizycznych spotykanych w codziennym życiu
  • wystawa eksponatów oraz starych przyrządów doświadczalnych pokazujących jak kiedyś uprawiano fizykę – tzw. Lamusownia

W roku 2020 i 2021 Małopolska Noc Naukowców organizowana była w przestrzeni wirtualnej w Internecie.

W wydarzeniach znalazły się zarówno punkty z transmisją na żywo, jak również emisje materiałów wideo przygotowanych specjalnie na tę okazję, m. in.:

  • pokazy eksperymentów „Triki Fizyki doktor Dominiki”
  • „Eksperymenty Młodego Inżyniera”
  • rozmowy uczestników z naukowcami „Kanapa Fizyków”, dotyczące ciekawych zagadnień związanych z fizyką, najnowszych odkryć czy kontrowersyjnych teorii pojawiających się w przestrzeni publicznej
  • Świat oczami fizyka – kilkuminutowe filmy nakręcone przez pracowników i doktorantów IFJ PAN, pokazujące zarówno naukowe, jak i pozanaukowe aspekty życia fizyków
  • Meandry nauki – materiały wideo poświęcone różnym zagadnieniom i ideom naukowym rozwijanym w IFJ PAN
  • wykłady z cyklu „Horrory Nauki”

Organizowane były również liczne konkursy i quizy, których głównym bohaterem jest fizyka.

Cykl filmów z serii „Kanapa Fizyków”

Akcja popularyzacyjna, w której naukowcy z IFJ PAN odpowiadają na pytania przesłane przez widzów, m. in o podróżach w czasie i o polu magnetycznym w nadprzewodnikach, o różnicach między Wielkim wybuchem, a czarną dziurą, o energii z promieniowania kosmicznego. Organizatorem i pomysłodawcą przedsięwzięcia był Zespół ds. Popularyzacji Badań Naukowych IFJ PAN. Filmy są regularnie, raz w tygodniu publikowane i udostępniane na stronie internetowej Instytutu, a także na kanale YouTube i w serwisie społecznościowym Facebook.

Festiwal Nauki i Sztuki w Krakowie

Instytut Fizyki Jądrowej PAN od lat bierze udział w Festiwalu Nauki i Sztuki w Krakowie. Celem Festiwalu jest prezentacja osiągnięć naukowych i artystycznych, ukazanie praktycznych korzyści wynikających z postępu naukowego i innowacyjności oraz ich wpływu na jakość życia.

Zwiedzający stanowisko przygotowane przez pracowników i doktorantów Instytutu, mogą m.in.:

  • uczestniczyć w „podróży do początków Wszechświata”, dowiedzieć się, z czego jest zbudowany i jaki będzie jego los
  • zapoznać się z badaniami prowadzonymi w Europejskim Centrum Badań Jądrowych CERN
  • zapoznać się z tajnikami radioterapii protonowej komórek nowotworowych, w szczególności z działaniem cyklotronu i stanowisk terapeutycznych w Centrum Cyklotronowym Bronowice (CCB)
  • dowiedzieć się czym są fale grawitacyjne, ciemna materia i czarne dziury
  • dowiedzieć się na czym polega „łapanie” cząstek promieniowania kosmicznego przy użyciu aplikacji pobranej na własnego smartfona, czyli czym jest międzynarodowy projekt CREDO (Cosmic-Ray Extremely Distributed Observatory), zainicjowany w Instytucie w 2016 roku

Piknik Naukowy Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik

Popularyzatorzy nauki z IFJ PAN biorą udział w Pikniku Naukowym Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik stawiając sobie za cel rozbudzanie ciekawości i inspirowanie do samodzielnego poszerzania wiedzy. W poprzednich latach przygotowywali stanowiska, gdzie prezentowali informacje m.in. o: projekcie CREDO, reaktorach termojądrowych, akceleratorach i promieniowaniu radioaktywnym i jego wpływu na zdrowie człowieka. Przedstawiane były prezentacje filmowe i modele interakcyjne na ww. tematy. Z odwiedzającymi omawiane były podstawy teoretyczne, aspekty doświadczalne i dydaktyczne na poziomie popularyzatorskim.

Projekt "Fizyka kluczem do zrozumienia świata"

Projekt "Fizyka kluczem do zrozumienia świata" to dwuletni program, którego celem jest dotarcie do szerszego grona publiczności w każdym wieku, by budzić ciekawość do zagłębiania fizyki wokół nas i nie tylko. Program dofinansowany został z programu „Społeczna odpowiedzialność nauki” Ministra Edukacji i Nauki. W ramach projektu przeprowadzono szereg pokazów popularnonaukowych m.in.:

  • „Fascynująca Fizyka” (cykl pokazów w formie transmisji na żywo)
  • „CREDO i promieniowanie kosmiczne”
  • „Zaskakująca fizyka”
  • „Przyspieszacze cząstek”,

organizowano rozmaite gry np.:

  • „Zrozumieć fizykę
  • „Zajrzyj w głąb Wszechświata”

oraz konkursy, które cieszyły się ogromną popularnością wśród dzieci i młodzieży. Materiały udostępnione w ramach projektu zostały opublikowane i udostępniane na kanale YouTube i w serwisie społecznościowym Facebook.

Wydawnictwo popularnonaukowe IFJ PAN pt. „Niech Ci fizyka nie umyka”

Zamieszczone w broszurze popularnonaukowej materiały powstały na bazie ciekawych dokonań naukowców z Instytutu, jakie w formie informacji prasowych udostępnione zostały mediom oraz zaprezentowane w serwisie internetowym EurekAlert!, prowadzonym przez Amerykańskie Stowarzyszenie Rozwoju Nauki (AAAS) w poprzednich latach. Treść książki została ujęta w sześć głównych rozdziałów, uporządkowanych tematycznie w taki sposób, aby zwiększyć jej czytelność. W przystępnej i zwięzłej formie zostały zaprezentowane wyniki badań naszych pracowników. Książka została wydana przez IFJ PAN w wersji polskiej i angielskiej.

Dzień otwarty IFJ PAN dla studentów

W IFJ PAN organizowany jest Dzień Otwarty dla studentów, podczas którego naukowcy przedstawiają studentom aktualne oferty praktyk studenckich i prac dyplomowych, ale także prezentują laboratoria, punkty preparatyki próbek i sprzęt doświadczalny, jak również omawiają i wyjaśniają prowadzone badania naukowe w tych pracowniach. Daje to szansę na indywidualne spotkania z potencjalnymi opiekunami praktyk studenckich czy prac dyplomowych. Informacja o tym wydarzeniu jest rozpowszechniania na uczelniach całej Polski oraz wśród kół naukowych z kraju.

Dzień Dziecka z IFJ PAN

Od kilku lat Instytut Fizyki Jądrowej organizuje spotkania dla najmłodszych z okazji Dnia Dziecka. Program wydarzenia obejmuje m.in.: pokaz zaskakujących doświadczeń fizycznych – „Triki Fizyki”, warsztaty budowy modeli cząsteczek, cykl mini prezentacji, podczas których dzieci mogą dowiedzieć się czym jest dźwięk, jakie są sposoby jego wydobycia i czym jest jego barwa oraz czego można się dowiedzieć, zliczając słowa w książce? Dla zwiedzających dostępne są również laboratoria, w których pracownicy Instytutu przedstawiają, jak oznaczyć zawartość radioaktywnych pierwiastków śladowych w ciele człowieka oraz pokazują sposoby badania promieni kosmicznych.

Instytut Fizyki Jądrowej PAN organizuje i współtworzy również inne wydarzenia popularyzujące naukę m. in.:

  • Międzynarodowe Warsztaty Fizyki Cząstek Elementarnych dla uczniów szkół średnich we współpracy z IPPOG i CERN
  • praktyki studenckie IFJ PAN Particle Physics Summer Student Programme
  • konkurs „Łowcy cząstek” - drużynowe wykrywanie cząstek wtórnego promieniowania kosmicznego oraz radioaktywności lokalnej za pomocą smartfonów wyposażonych w aplikację CREDO Detector
  • konkurs popularyzatorski "QuickPhysX” - doktoranci i pracownicy Instytutu przygotowują krótkie, zrozumiałe dla każdego prezentacje popularyzatorskie na dowolny temat związany z fizyką
  • zwiedzanie wybranych laboratoriów Instytutu
  • widowiska popularnonaukowe, prowadzone przez Wiktora Niedzickiego – znanego popularyzatora fizyki oraz dr Dominikę Kuźmę z IFJ PAN.
    Przy okazji cyklu widowisk popularnonaukowych Instytut wydał książeczkę zawierającą opisy i zdjęcia ilustrujące wybrane proste doświadczenia fizyczne dla najmłodszych, zatytułowaną „Czwarte Laboratorium Wiktora”.

Instytut corocznie zamieszcza na globalnym naukowym serwisie prasowym: EurekAlert! notatki o znaczących osiągnięciach naukowych, dokonanych z istotnym udziałem badaczy z IFJ PAN, które publikowane są w renomowanych czasopismach.

Ponadto, Instytut prowadzi aktywną działalność na portalu społecznościowym Facebook, Twitter czy YouTube, zamieszczając informacje i filmy dotyczące działalności IFJ PAN i bieżących działań popularyzatorskich podejmowanych przez Instytut.

Pracownicy IFJ PAN często zapraszani są przez różne instytucje nauki i kultury do wygłaszania wykładów popularyzatorskich, udziału w panelach dyskusyjnych i przeprowadzania ćwiczeń laboratoryjnych. Współpracują również z mediami, publikując swoje teksty na blogach popularnonaukowych, takich jak Crazy Nauka, czy też występując w telewizji np. w programie TVP Sonda 2 lub w audycjach radiowych.